جلوگیری از پوسیدگی دندان

جلوگیری از پوسیدگی دندان

جلوگیری از پوسیدگی دندان یکی از سوال هایی است اکثر مواقع به ذهین خیلی از ما خطور میکند .

جلوگیری از پوسیدگی دندان

تغذیه و رژیم نقش کلیدی در نمو دندان، انسجام لثه ها و مخاط، استحکام استخوان و پیشگیری و کنترل بیماری های حفره ی دهان بازی می کند.
رژیم غذايي یک اثر موضعی روی انسجام دندان ها و جلوگیری از پوسیدگی دندان دارد؛ نوع، شکل و تناوب مصرف غذا و مایعات اثر مستقیمی روی PH و فعالیت میکروبی دارد، که می تواند پوسیدگی دندان ها را تسریع کند.

تغذیه بطور سيستميك نمو، حفظ و ترمیم بافت های دهان و دندان ها را تحت تأثیر قرار می دهد. و همچنین میتوان از تغذیه مناسب برای جلوگیری از پوسیدگی دندان استفاده کرد.

تغذیه و رژیم غذايي بر حفره ی دهان اثر گذارده، اما برعکس آن نیز صادق است؛ بدین ترتیب که وضعیت دهانی می تواند توانایی فرد در مصرف رژیم مکفی و دستیابی به تعادل تغذیه ای را تحت تأثیر قرار می دهد.

در حقیقت، یک هماهنگی دائمی ميان تغذیه سلامت دهان و بیماری‌های مرتبط با نقش شناخته شده مواد مغذی در رشد، نمو و حفظ ساختار دهان، استخوان و بافت ها وجود دارد.

تغذیه و نمو دندان ها

نمو دندان های اولیه در ۲ تا ۳ ماهگی بارداری آغاز می شود. مینرالیزاسیون تقریباً در ماه چهارم بارداری آغاز شده و تا سال های نوجوانی ادامه می یابد.

بنابراین تغذیه ی مادر باید جوانه زدن دندان هایی با ساختمان معدنی مناسب را فراهم کند. در نتیجه تغذیه ناکافی مادر نمو دندان ها را تحت تأثیر قرار می دهد.
دندان ها با مینرالیزاسیون پروتئین ماتریکس شکل می گیرند. در دنتین، پروتئین کلاژن وجود دارد که جهت سنتز طبیعی به ویتامین C نیاز دارد.

تغذیه و نمو دندان ها

 

ویتامین D برای فرآیند رسوب کلسیم و فسفر در کریستال های هیدروکسی آپاتیت، فرم طبیعی از کلیسیم و فسفر که دنتین و مينا را تشکیل می دهد، ضروری است. فلوراید به هیدروکسی آپاتیت اضافه شده و مقاومت منحصر به فردی در برابر پوسیدگی دندان ها در دوره ی قبل از تولد و پس از آن فراهم می آورد.

الگوی پوسیدگی

الگوی پوسیدگی مکان و سطح دندان های تحت تأثیر قرار گرفته را نشان مي دهد. پوسیدگی های coronal تاج دندان، بخش قابل رویت دندان بالای لثه را تحت تأثیر قرار داده و ممكن است در سطح هر دندانی اتفاق بیفتد.

الگوی پوسیدگی 

پوسیدگی های ریشه، در سطح ریشه ی دندان ها ثانویه به تحلیل لثه ها رخ داده، و بخش بزرگی از جمعیت سالمندان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

سایر عوامل مرتبط با افزایش شیوع این الگوی پوسیدگی عبارتند از: کمبود فلوراید در آب آشاميدني، بهداشت ضعیف دهان، کاهش بزاق، مصرف مكرر کربوهیدرات های تخمیر پذیر، و دمانس. کنترل پوسیدگی ریشه شامل ترمیم دندان و مشاوره تغذیه اي است.

 

الگوی پوسیدگی 

 

برعکس، سطح پايين سلامت دهان بدنبال پوسیدگی، درد یا ادنتولیسم می تواند دریافت غذایی و وضعیت تغذیه ای در افراد مسن را تحت تأثیر قرار دهد.

پوسیدگی زبانی، یا پوسیدگی دندان در سطح کناري زبان، در دندان های پيشين افراد مبتلا به ریفلاکس معده ای روده ای، بلومیا، یا آنورکسیا بلومیا دیده می شود. دریافت مكرر کربوهیدرات های تخمیرپذیر، همراه با برگشت یا استفراغ القایی محتوای اسیدي معده، منجر به حضور مداوم اسید در حفره ی دهانی می شود.

پوسیدگی نتیجه ی نهایی فرسودگي دندان است که با فرسایش کام و سطوح گونه های دندان های پيشين فك بالايي و سطوح زبانی و كامي دندان های خلفی فك فوقاني مشخص می شود. الگوی فرسایش ممکن است نوع پوسیدگی در اثر رفلاکس یا پوسیدگی در اثر غذا و نوشیدنی را نشان دهد.

فلوراید

فلوراید جز مهمی از استخوان و دندان میباشد.فلوراید عامل اصلي جلوگیری از پوسیدگی دندان است. مصرف آن چه بصورت سیستمیک و چه موضعی ايمن بوده، ماده اي موثر جهت کاهش بروز و شیوع پوسیدگی دندان و جلوگیری از پوسیدگی دندان محسوب می شود.

 

فلوراید

 

فلوریده کردن آب در سال ۱۹۴۰ آغاز شد؛ تا ۱۹۹۹ مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها فلوریداسیون آب را به دلیل نقش آن در کاهش میزان پوسیدگی دندان به عنوان یکی از ۱۰ اهداف بزرگ سلامت عمومی قرن ۲۰ ام لیست کرده است.

اثر فلورید بر جلوگیری از پوسیدگی دندان با فلوریده کردن آب، مصرف خمیردندان های فلورايد دار، دهان شویه ها و گرد دندان ها، و نيز نوشیدنی هایی که با آب فلورايددار تهيه مي شوند، ادامه می یابد.
غلظت مطلوب فلورید آب (۰٫ ۷ تا ۱٫ ۲ ppm) می تواند بدون ایجاد لکه روی دندان، نقش محافظتي و جلوگیری از پوسیدگی دندان داشته باشد.

علیرغم اثرات فلوراید بر سلامت دهان، بحث هایی در مورد مصرف موضعی آن و سیستمیک آن از طریق آب وجود دارد. ادعاهایی وجود دارد مبنی بر اینکه فلوراید ممکن است سرطانزا و سمی باشد.

توصيه هاي جلوگیری از پوسیدگی دندان

دوری از خوردن شیرینی‌ها به مقدار زیاد، مسواک زدن و استفاده‌ی مرتب از نخ‌دندان از مهم‌ترین کارهایی است که برای جلوگیری از پوسیدگی دندان باید در طول روز انجام دهیم .همچنین برای داشتن تغذیه ای سالم میتوان از متخصص تغذیه مشورت لازم را گرفت.

 

توصيه هاي جلوگیری از پوسیدگی دندان

 

اما دیگر عادات زندگی و برخی غذاها و نوشیدنی‌ها نیز نقش مهمی در جلوگیری از پوسیدگی دندان‌ها دارند و تأثیر برخی از این مواد برای جلوگیری از پوسیدگی دندان بسیار شگفت‌آور است.
برای جلوگیری از پوسیدگی دندان، حداقل ۲ بار روزانه، ترجيحاً پس از مصرف غذاها مسواک بزنید.
برای جلوگیری از پوسیدگی دندان ، شست‌وشوي دهان پس از مصرف غذاها و ميان وعده ها را داشته باشید.
برای جلوگیری از پوسیدگی دندان ، آدامس هاي بدون شكر براي ۱۵ تا ۲۰ دقيقه پس از مصرف غذاها و ميان وعده ها را بجوید.
برای جلوگیری از پوسیدگی دندان ، از نخ دندان ۲ بار در روز استفاده کنید.

برای جلوگیری از پوسیدگی دندان ، از خميردندان هاي فلورايد دار استفاده کنید .

برای جلوگیری از پوسیدگی دندان و سلامت دهان ،غذاهاي كاريوژ‍نيك همراه غذاهاي كاريواستاتيك استفاده کنید.
مصرف اسنك با غذاهاي كاريواستاتيك و آنتي كاريوژنيك مانند پنير، مغزها، پف فيل، و سبزيجات.
برای جلوگیری از پوسیدگی دندان و سلامت دهان ، خوردن و نوشيدن كربوهيدرات هاي تخميرپذير ميان وعده هاي غذايي خود را محدود کنید .

برخی محققان معتقدند که پروتئین کازئین (casein) موجود در پنیر مشخصه ای دارد که می‌تواند در سلامت دندان‌ها و جلوگیری از پوسیدگی دندان مؤثر باشد.

به گفته‌ی متخصص تغذیه خوب ، تحقیقات نشان می‌دهند که سطح کلسیم موجود در دهان با خوردن پنیر افزایش می‌یابد و چون کلسیم قسمتی از مواد تشکیل‌دهنده‌ی دندان میباشد،‌ افزایش سطح کلسیم در بزاق دهان به ترمیم دندان و جلوگیری از پوسیدگی دندان کمک می‌کند.

بیشتر ما فکر می‌کنیم که آب‌نبات برای دندان مضر میباشداما خوردن آب‌نبات بدون قند مثل آدامس بدون قند برای جلوگیری از پوسیدگی دندان کمک می‌کند.

برای جلوگیری از پوسیدگی دندان توصیه می‌شود از سیلنت (sealants) دندان استفاده کنید، یک نوع روکش محافظتی که روی سطح دندان کشیده می‌شود تا از آن محافظت کند.

مواد شیمیائی موجود در کشمش مثل پلی‌فنول (polyphenols) و فلاونوئیدها (flavonoids) برای جلوگیری از پوسیدگی دندان و محافظت از دندان موثر است.

مواد مغذی و توصیه های رژیمی در سلامت و جلوگیری از پوسیدگی دندان

کمبود مواد مغذی می تواند باعث نقص در دندان ها شود از جمله کمبود مواد مغذی که بر یکپارچگی دندان ها، حلالیت مینا و جریان بزاق تاثیر گذارد نظیر سو تغذیه پروتئین – انرژی، اسکوربیک اسید، ویتامینA، ویتامینD، کلسیم و فسفر، آهن، روی و فلوراید.

 

مواد مغذی و توصیه های رژیمی در سلامت و جلوگیری از پوسیدگی دندان

 

بنابراین برای جلوگیری از پوسیدگی دندان مواد غذایی که دارای موارد گفته شده میباشند را در وعده های غذایی خود جای دهید.
کمبود ویتامین A که معمولا همراه با سوءتغذیه پروتیین-انرژی دیده میشود عامل مهمی در سلامت دهان و دندان بوده و بر رشد بافت های اپیتلیال، شکل گیری دندان ها و تمایز ادونتوبلاست ها اثر میگذارد. دریافت ویتامین A اضافی در سه ماهه اول بارداری می تواند باعث ناهنجاری در صورت و شکاف کام شود.

کمبود ویتامین D در دوران جنینی یا اوایل نوزادی باعث تاخیر در رویش دندان ها و کاهش کیفیت مینا میشود که در نتیجه خطر پوسیدگی را افزایش میدهد.

کمبود کلسیم و فسفر در صورتی که بسیار شدید باشد تا حدی که مقادیر پلاسمایی این مواد را تحت تاثیر قرار دهد باعث کاهش مینرالیزاسیون در دندان ها میشود.

کمبود ویتامین D در مینرالیزاسیون از کمبود کلسیم مهمتر میباشد. کودکان مبتلا به ریکتز دچار تاخیر در جوانه زدن دندان ها و تغییر در توالی آن میشوند.

علایم بالینی کمبود ویتامین های گروه B و آهن در حفره ی دهانی پدیدار میشود.
به علت اینکه موکوس و بافت اپیتلیال حفره دهان باز گردش سریعی دارند نشانه های کمبود مواد مغذی ابتدا در لب ها، زبان، موکوس زبان و لثه ها تظاهر می یابد.
از نشانه و علائم کمبود ویتامین B، پروتئین و آهن، التهاب، احساس سوزش و حساس شدن زبان و سقف دهان است.
در کمبود آهن، فولیک اسید و B12 موکوس دهان رنگ پریده خواهد شد.
در کمبود اسکوربیک اسید علایم کلاسیک اسکوروی دیده میشود مانند تورم و قرمز شدن پرزهای زبانی به همراه خونریزی سریع لثه ها
هیچ مدرکی دال بر اینکه دریافت ویتامین C بیش از مقادیر مرجع موجب بهبود سلامت دهان میشود وجود ندارد.

کمبود ید باعث تاخیر در جوانه زدن دندان های اولیه و ثانویه می شود و همچنین در اثر تغییر الگوی رویش ممکن است دندانها بصورت نامرتب شکل گیرند.

سوءتغذیه شدید منجر به تاخیر در رویش دندان ها، اختلال در یکپارچگی دندان ها و افزایش بروز پوسیدگی می شود.

دریافت بیش از اندازه رتینوئیک اسید باعث بدشکلی های صورت مثل شکاف کام، اسپسنا بیفیدا، نقص چشمی و میکروزومی میشود.

تغذیه تاثیر سیستمیک بر سلامت دهان و دندان دارد در حالیکه رژیم غذایی اثر موضعی دارد. به عنوان مثال سوءتغذیه تاثیر سیستمیک منفی بر حجم، خصوصیات آنتی باکتریال و فیزیکی شیمیایی بزاق دارد.

به علاوه تغذیه در طول رشد و نمو دندان ها بر یکپارچگی دندان ها و غدد بزاقی و مقاومت دندان ها بر علیه عوامل باکتریایی تاثیر میگذارد.

رژیم سرشار از کلسیم (پنیر) در خلال وعده های غذایی باعث مینرالیزاسیون مجدد میشود.
مقدار ساکارز موجود در میوه های تازه: ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن سیب، موز و انگور؛ ۷ تا ۸ درصد وزن مرکبات و ۲ درصد وزن توت و گیلاس و گلابی

مقدار کلی شکر در نوشیدنی های کربوهیدراته، آب میوه تقریبا ۱۰ درصد و نوشیدنی ورزشی ۴٫۴ درصد می باشد.

موادی که باعث کاهش حلالیت مینای دندان میشوند: فلوراید در چای، ماده نامشخص در کاکایو، فیتات، اگزالات و پروتیین در شیر، برای جلوگیری از پوسیدگی دندان و داشتن مینای دندان سالم از خوردن این موارد پرهیز کنید.

در نتیجه برای جلوگیری از پوسیدگی دندان سعی کنید تمام موارد کفته شده را رعایت کنید .

 

دکتر سید علی کشاورزمتخصص تغذیه

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

سه × 4 =